Giardioza to choroba wywoływana przez pierwotniaka Giardia lamblia i jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób biegunkowych u ludzi na całym świecie. Giardia lamblia jest także najczęstszą przyczyna biegunki podróżnych, ze względu na częste zanieczyszczenie wody cystami pasożyta w różnych rejonach świata.
Giardioza to choroba pasożytnicza wywoływana przez pierwotniaka, która wiąże się z szeroką listą objawów klinicznych, od postaci bezobjawowej, do ostrej lub przewlekłej choroby biegunkowej z bólem brzucha i nudnościami.
Giardia lamblia jest potencjalnym patogenem zoonotycznym. Oznacza to, że niektóre genotypy mogą występować zarówno u zwierząt, jak i u ludzi, a także mogą być między nimi przenoszone. Obecność pasożytów wykazano u kotów, psów, zwierząt domowych i dzikich, z zwłaszcza u bobrów.
Cykl rozwojowy tego pasożyta odbywa się w jednym osobniku a do zarażenia dochodzi na drodze fekalno-oralnej. Najczęściej do połknięcia cyst dochodzi podczas spożycia zanieczyszczonej wody lub zanieczyszczonego pokarmu. Łatwa droga zakażenia bezpośredniego oraz niewielka ilość cyst potrzebnych do zainfekowania organizmu, powoduje że Giardioza jest chorobą powszechną wśród dzieci uczęszczających do żłobka lub przedszkola. Cysty są wydalane wraz z kałem żywiciela nieregularnie i w zmiennej liczbie, ponadto są oporne na działanie czynników środowiska zewnętrznego. W niskich temperaturach i dużej wilgotności mogą przetrwać nawet kilka miesięcy. Jak się okazuje niskie stężenia chloru nie są wystarczającą metodą oczyszczenia wody z cyst lamblii, dlatego też nadal pozostaje ona głównym źródłem zakażenia Giardiozą.
Większość infekcji wywołana pierwotniakiem Giardia lamblia ma charakter samoograniczający, chociaż dość często zdarza się ponowna infekcja lub infekcja przewlekła. Postać przewlekła nie zawsze występuje u osób, u których obserwowano ostrą fazę choroby. W postaci tej nie zawsze też występuje biegunka, obserwuje się raczej luźne stolce, pobolewanie w jamie brzusznej, dyskomfort, wzdęcia, gazy i chudnięcie. Przewlekła choroba powoduje upośledzenie wchłaniania, niedobór laktazy (enzymu odpowiedzialnego za trawienie laktozy), witaminy A, witaminy B12 oraz kwasu foliowego. U dzieci może doprowadzić do zahamowania wzrostu i upośledzenia funkcji poznawczych.
Do najczęstszych objawów klinicznych Giardiozy należą:
- biegunka – występuje u 90% zakażonych osób,
- złe samopoczucie,
- osłabienie.
- wzdęty brzuch, dotyczą 70-75% chorych,
- bóle brzucha,
- nudności i wymioty,
- tłuste stolce o nieprzyjemnym zapachu,
- utrata masy ciała, która występuje u ponad 50% pacjentów,
- anoreksja,
- rzadko gorączka.
Wyżej wymienione objawy są wynikiem procesów zachodzących w jelitach pod wpływem „działalności” lamblii. Jednym z poważniejszych skutków ubocznych Giardiozy jest zespół złego wchłaniania składników odżywczych, jako konsekwencja zaburzenia bariery jelitowej spowodowanej z jednej strony skróceniem mikrokosmków a z drugiej strony rozrostem krypt, co wpływa na znaczne ograniczenie powierzchni chłonnej jelit oraz ich przepuszczalność. Dochodzi również do zmiany składu mikroflory jelitowej na rzecz mikrobioty patogennej.
Objawy pozajelitowe są rzadkie i obejmują objawy alergiczne, takie jak pokrzywka, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, reaktywne zapalenie stawów i choroby dróg żółciowych. Etiologia takich objawów pozajelitowych jest prawdopodobnie wynikiem aktywacji układu odpornościowego gospodarza i reaktywności krzyżowej / naśladownictwa molekularnego.
Zakażenie Giardia lamblia może powodować również objawy natury neurologicznej tj. drażliwość, zaburzenia snu oraz depresję. Poważnym zaburzeniem, które może być wywoływane przez lamblie jest neurastenia, która objawia się przede wszystkim przewlekłym zmęczeniem, ale w jej przebiegu występować mogą również zaburzenia koncentracji i drażliwość, a także bóle głowy i brzucha.
Okazuje się również, że mimo usunięcia pasożyta, wywołana przez niego infekcja nadal może zaburzać funkcje bariery jelitowej.
Jak znaczny wpływ na zdrowie psychiczne człowieka mają powikłania Giardiozy pokazuje badanie przeprowadzone w Norwegii. W 2004 roku w Bergen doszło do zanieczyszczenia wody pitnej cystami lamblii. Pięć lat później grupa naukowców przeprowadziła badanie ankietowe, którym objęto wszystkie osoby, które po owym wydarzeniu otrzymały diagnozę Giardiozy potwierdzoną badaniami laboratoryjnymi. W badaniu uwzględniono 53 pacjentów. Zespół chronicznego zmęczenia (CFS) rozpoznano u ponad 54%. Przewlekł zmęczenie spowodowane inną etiologią rozpoznano u 24,5%, dodatkowo u pięciu z tych pacjentów wystąpił bezdech senny / zespół obturacyjnego bezdechu sennego, sześciu miało depresję i pięciu zaburzenia lękowe.
Objawy oraz ich nasilenie najprawdopodobniej zależą od wiele czynników, w tym od stanu układu odpornościowego gospodarza, wieku i stanu odżywienia organizmu, genotypu szczepu, dawki zakaźnej i ewentualnie koinfekcji. Konsekwencje zakażenia Giardia są wyraźnie wieloczynnikowe i obejmują zarówno czynniki gospodarza, jak i pasożyta, a także procesy immunologiczne i nieimmunologiczne błony śluzowej.
Obecnie dostępne badania na obecność Giardia intensinalis obejmują badanie:
- antygenu Giardia intensinalis (GSA-65) w kale,
- przeciwciała Giardia intensinalis IgM w surowicy, które wskazuje na aktywną ostra fazę zakażenia
- przeciwciała Giardia intensinalis IgG w surowicy, które wskazują na postać przewlekłą bądź przebytą infekcję.
Dodatkowo na obecność zakażenia Giardia intensinalis wskazuje podwyższony poziom kwasu p-hydroksyfenylooctowego jako elementu badania kwasów organicznych w moczu.
Źródła:
A. Wiercińska-Drapało, Giardioza – obraz kliniczny, rozpoznawanie i leczenie, Gastroenterologia Kliniczna 2010, tom 2, nr 3, 98-102
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3870550/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3598369/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16303332/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2933943/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21683702/